Για τα παιδιά που αθλούνται λέμε πολλά: για προπονήσεις, αγώνες, βελτίωση, νίκες. Αυτό που δεν λέμε συχνά είναι πόση πίεση μπορεί να νιώσει ένα παιδί για να «είναι καλό», να μη μας απογοητεύσει και να τα προλάβει όλα. Η πίεση δεν έρχεται μόνο από τον προπονητή. Έρχεται από το σπίτι, το σχολείο, τους φίλους και τελικά από μέσα του.
Πίεση: Ο αόρατος αντίπαλος
Δεν είναι μόνο το σκορ ή η θέση στη βαθμολογία. Η πίεση ξεκινάει από νωρίς, πολλές φορές πριν το παιδί καταλάβει τι σημαίνει πραγματικά αθλητισμός. Υψηλές προσδοκίες, ατελείωτες ώρες προπόνησης, φόβος μην απογοητεύσει τον προπονητή ή τον γονιό, το άγχος της αποτυχίας. Όλα αυτά μαζεύονται σιγά-σιγά, σαν βάρος στην πλάτη του παιδιού. Και όσο πιο πολύ το αγνοούμε, τόσο πιο πολύ βαραίνει.
Οι μελέτες το λένε ξεκάθαρα: η υπερβολική ένταση στην προπόνηση, η εξειδίκευση σε ένα μόνο άθλημα από μικρή ηλικία, οι συνεχείς συγκρίσεις με άλλους, οδηγούν σε άγχος, εξάντληση, ακόμα και κατάθλιψη. Τα κορίτσια, μάλιστα, φαίνεται να επηρεάζονται περισσότερο ψυχολογικά από τα αγόρια [1][2][3]. Δεν είναι τυχαίο που βλέπουμε παιδιά να απομακρύνονται από τον αθλητισμό, όχι επειδή δεν τον αγαπούν, αλλά επειδή δεν αντέχουν άλλο το βάρος.
Ποιος ακούει τα παιδιά στ’ αλήθεια;
Εδώ είναι το μεγάλο στοίχημα για εμάς τους προπονητές. Να μάθουμε να ακούμε. Όχι μόνο τι λέει το παιδί, αλλά και τι δεν λέει. Η κούραση, η αποφυγή της προπόνησης, το χαμένο χαμόγελο, είναι σημάδια που φωνάζουν. Αν τα προσπεράσεις, χάνεις το παιδί. Αν τα δεις, μπορείς να το βοηθήσεις να σταθεί ξανά στα πόδια του.
Πολλές φορές, η πίεση δεν έρχεται μόνο από εμάς. Έρχεται από το σπίτι, από το σχολείο, από την ίδια την κοινωνία που θέλει πρωταθλητές και όχι παιδιά που χαίρονται το παιχνίδι. Εκεί, ο ρόλος μας γίνεται ακόμα πιο σημαντικός. Να γίνουμε το στήριγμα, όχι ο κριτής. Να δείξουμε ότι η αξία του παιδιού δεν μετριέται με γκολ ή μετάλλια, αλλά με το χαμόγελο και την προσπάθειά του.
Προπονητής ή… άνθρωπος;
Πολλοί νομίζουν ότι ο προπονητής είναι εκεί για να φτιάχνει ομάδες, να βγάζει ταλέντα, να κυνηγάει νίκες. Η αλήθεια είναι αλλού. Ο προπονητής που ακούει στ’ αλήθεια τα παιδιά, γίνεται κάτι παραπάνω: γίνεται συνοδοιπόρος στη ζωή τους. Μαθαίνει να ξεχωρίζει πότε το παιδί χρειάζεται μια αγκαλιά και πότε μια συμβουλή. Πότε να πιέσει και πότε να αφήσει χώρο. Πότε να μιλήσει και πότε να σωπάσει.
Δεν είναι εύκολο. Θέλει υπομονή, θέλει ψυχή, θέλει να αφήσεις στην άκρη το εγώ σου και να μπεις στη θέση του παιδιού. Να θυμηθείς πώς ένιωθες εσύ όταν ήσουν μικρός, όταν το μόνο που ήθελες ήταν να παίξεις και να νιώσεις ότι ανήκεις κάπου. Να καταλάβεις ότι το παιδί δεν χρειάζεται manager, χρειάζεται εμπιστοσύνη.
Η σημασία της ψυχικής ανθεκτικότητας
Τα τελευταία χρόνια, όλο και περισσότεροι μιλούν για την ψυχική ανθεκτικότητα στον αθλητισμό. Όχι ως μόδα, αλλά ως ανάγκη. Το παιδί που μαθαίνει να διαχειρίζεται το άγχος, να αποδέχεται την αποτυχία, να σηκώνεται όταν πέφτει, είναι το παιδί που θα αντέξει και στη ζωή. Εμείς, ως προπονητές, έχουμε χρέος να το βοηθήσουμε να χτίσει αυτή τη δύναμη.
Πώς; Με μικρά, καθημερινά βήματα. Με ειλικρινή συζήτηση, με ενθάρρυνση, με σεβασμό στη μοναδικότητα του κάθε παιδιού. Με το να δίνουμε χώρο στο λάθος, να μην τιμωρούμε την αποτυχία, να δείχνουμε ότι η προσπάθεια μετράει περισσότερο από το αποτέλεσμα. Με το να συνεργαζόμαστε με ειδικούς, όταν χρειάζεται, και να μην φοβόμαστε να ζητήσουμε βοήθεια.
Ο ρόλος των γονιών: Συμπαίκτες, όχι προπονητές
Δεν γίνεται να μιλάμε για την πίεση στα παιδιά χωρίς να αναφερθούμε στους γονείς. Οι γονείς είναι το πρώτο και το πιο σημαντικό στήριγμα του παιδιού. Όμως, πολλές φορές, χωρίς να το καταλαβαίνουν, γίνονται πηγή άγχους. Η σύγκριση με άλλα παιδιά, η προσδοκία για διακρίσεις, το άγχος για το μέλλον, όλα αυτά περνούν στο παιδί, ακόμα κι αν δεν λέγονται φωναχτά.
Το καλύτερο που μπορεί να κάνει ένας γονιός είναι να σταθεί δίπλα στο παιδί του, να το ενθαρρύνει να χαρεί το παιχνίδι, να το στηρίξει στις δύσκολες στιγμές. Να δείξει ότι το αγαπάει για αυτό που είναι, όχι για όσα πετυχαίνει στο γήπεδο. Να εμπιστευτεί τον προπονητή, να συνεργαστεί μαζί του, να ακούσει και να ακούγεται.
Ο ρόλος της τεχνολογίας
Σήμερα τα πάντα περνάνε από το κινητό. Αποτελέσματα, παρουσίες, αξιολόγηση, πρόοδος. Η τεχνολογία βοηθάει, δεν το συζητάμε. Αλλά το παιδί δεν είναι εφαρμογή και δεν χωράει μόνο σε γραφήματα. Χρειάζεται βλέμμα, κουβέντα, κάποιον να το ρωτήσει «πώς είσαι;» και να το εννοεί.
Τι μένει στο τέλος της μέρας;
Αν θέλουμε να κρατήσουμε τα παιδιά στον αθλητισμό, αν θέλουμε να τα δούμε να μεγαλώνουν γερά και χαρούμενα, πρέπει να μάθουμε να ακούμε. Να ακούμε στ’ αλήθεια. Να αφήσουμε στην άκρη τις φωνές του αποτελέσματος και να δώσουμε χώρο στη φωνή της ψυχής.
Κι αν κάτι έχω μάθει τόσα χρόνια στο γήπεδο, είναι πως το παιδί που νιώθει ότι το ακούς, θα βρει πάντα τη δύναμη να συνεχίσει. Και αυτό, στο τέλος, είναι η μεγαλύτερη νίκη.
